Khi mùa xuân gõ cửa thành Vienna, không chỉ những cánh đào trong công viên Stadtpark khẽ rung trong nắng sớm, mà cả không gian âm nhạc của thành phố cũng như được tưới tắm bởi một thứ ánh sáng trong trẻo và rạo rực – thứ ánh sáng ấy vang lên qua từng nốt nhạc trong “Frühlingsstimmen” (Tiếng hát mùa xuân, Op. 410) của Johann Strauss II.

Được sáng tác vào năm 1882 – thời kỳ đỉnh cao của chủ nghĩa lãng mạn muộn ở châu Âu – Frühlingsstimmen là một trong những minh chứng rực rỡ cho khả năng dung hợp giữa hình thức âm nhạc cổ điển (valse ba nhịp truyền thống) và diễn ngôn thi ca trữ tình. Tác phẩm không chỉ mở rộng biên giới của vũ nhạc, mà còn nâng giọng nữ soprano lên vị thế của một khí cụ trữ tình, nơi chất giọng không đơn thuần "hát" mà "vẽ" nên những đường nét âm thanh của mùa xuân.

Giữa cấu trúc valse đầy duyên dáng – với đặc trưng là sự lặp lại của các mô-típ giai điệu theo vòng tròn – Strauss lồng ghép phần giọng hát như một chất liệu sống động, mô phỏng tiếng chim non, tiếng suối reo, hay thậm chí cả sự e ấp của những mầm chồi mới nhú. Nhịp điệu không hối hả, mà ẩn chứa một sinh lực nội tại, như sự trỗi dậy thầm lặng nhưng mãnh liệt của thiên nhiên sau giấc ngủ đông dài.

Tác phẩm ban đầu được viết với phần lời của Richard Genée – cộng sự lâu năm của Strauss – mang âm hưởng thi ca đậm chất Đức, ca ngợi vẻ đẹp của sự sống đang trở mình. Tuy nhiên, ngay cả trong phiên bản không lời (thường được trình diễn trong các dạ tiệc mùa xuân hay hòa nhạc mừng năm mới tại Musikverein), Frühlingsstimmen vẫn thuyết phục người nghe bằng tính biểu cảm thuần túy – một thứ “thi ca không lời” (Lyrik ohne Worte) mà chỉ âm nhạc Áo mới có thể truyền tải với độ tinh tế đến vậy.

Trong dòng chảy âm nhạc châu Âu, Frühlingsstimmen có thể được xem như một bức tranh âm thanh đầy chất thơ – nơi con người và thiên nhiên giao hòa qua ngôn ngữ trừu tượng nhưng giàu cảm xúc: âm nhạc. Ở đó, mùa xuân không chỉ đơn thuần là một mùa trong năm, mà còn trở thành biểu tượng của cái đẹp, của sự sống đang hồi sinh, và của những rung cảm tinh tế trong tâm hồn mỗi người nghe – mỗi người cảm nhận nó theo một cách rất riêng.

Gợi ý thưởng thức:

Nghe Frühlingsstimmen do Lucia Popp hoặc Gundula Janowitz trình bày – những giọng ca soprano tiêu biểu của truyền thống thanh nhạc Vienna – sẽ cho phép người nghe cảm nhận được chiều sâu thanh sắc của tác phẩm. Đặc biệt, nên được nghe cùng dàn nhạc Wiener Philharmoniker dưới sự chỉ huy của Willi Boskovsky – người được xem là người gìn giữ tinh thần nguyên bản của âm nhạc Strauss.

Trích đoạn thi ca (bản gốc tiếng Đức):

„Horch, was kommt von draußen rein? / Frühling, Frühling soll es sein!“

(Lắng nghe xem vọng lại từ bên ngoài kia – mùa xuân đấy, mùa xuân đã về!)