Trong lịch sử văn hóa Áo, âm nhạc và kiến trúc Vienna đã tạo nên một mối quan hệ cộng hưởng đặc biệt. Johann Strauss II (1825–1899), “Vua valse”, không chỉ định hình diện mạo âm nhạc khiêu vũ thế kỷ XIX mà còn góp phần khắc sâu vai trò của kiến trúc Vienna như những “không gian vang vọng” (Resonanzräume) của nghệ thuật.

Âm nhạc trong cung điện và không gian quyền lực

Ngay từ thời trẻ, Strauss và dàn nhạc của ông đã biểu diễn trong những đại sảnh lộng lẫy của cung điện Hofburg và các Palais quý tộc. Những khúc valse và polka, khi vang lên trong không gian kiến trúc Baroque và Tân cổ điển, không chỉ là âm nhạc giải trí mà còn là sự biểu thị quyền lực, phồn vinh và tinh thần lễ hội của triều đình Habsburg. Không gian kiến trúc, với trần cao, gương lớn và ánh sáng lung linh, trở thành bối cảnh hoàn hảo để nhạc Strauss tỏa sáng, lan tỏa cảm giác huy hoàng và sang trọng.

Cung điện Hofburg – ảnh mặt tiền hoặc đại sảnh bên trong, nhấn mạnh không gian quyền lực nơi âm nhạc từng vang lên.

Phòng khiêu vũ Baroque – có trần cao, gương lớn, đèn chùm pha lê, gợi hình ảnh các vũ hội Strauss thế kỷ XIX.

Nhạc khiêu vũ và kiến trúc công cộng

Sang nửa sau thế kỷ XIX, Strauss đưa âm nhạc của mình từ những cung điện quý tộc ra các không gian công cộng: vườn Volksgarten, các hội trường lớn như Musikverein (khánh thành năm 1870) hay Kursalon. Tại đây, kiến trúc không còn là biểu tượng độc tôn của quyền lực, mà trở thành “không gian chung” nơi tầng lớp trung lưu Vienna được hòa mình vào nhịp điệu âm nhạc. Chính sự chuyển dịch này đã giúp valse và polka trở thành biểu tượng văn hóa đô thị, phản ánh tinh thần cởi mở và tính dân chủ hóa của âm nhạc Strauss.

Musikverein (Golden Hall) – không gian hòa nhạc lừng danh, nơi nhạc Strauss vang vọng đến nay.

Kursalon im Stadtpark – nơi Strauss từng chỉ huy dàn nhạc, hình ảnh mặt tiền hoặc khung cảnh mùa hè với ban nhạc ngoài trời.

Kiến trúc như chất liệu âm nhạc

Điều đáng chú ý là trong nhiều tác phẩm, Strauss dường như đã “soạn nhạc cho không gian”. Những cấu trúc nhịp điệu mang tính xoay vòng (circular) của valse phù hợp với không gian khiêu vũ hình tròn và bán nguyệt của các sảnh lớn. Âm thanh rộn rã, hài hước của polka lại sống động nhất khi vang trong những hội trường có thiết kế âm học mở. Sự hòa quyện giữa nhạc và kiến trúc tạo nên trải nghiệm thẩm mỹ trọn vẹn: không gian nâng đỡ giai điệu, trong khi âm nhạc làm bừng sáng kiến trúc.

Trong chuyên đề “Strauss và Vienna – Di sản sống động” nhân dịp 200 năm ngày sinh Johann Strauss II (1825–2025), mối quan hệ giữa âm nhạc Strauss và kiến trúc Vienna được nhìn nhận như một di sản kép: âm nhạc không chỉ phản ánh mà còn làm giàu thêm cho bản sắc kiến trúc, để cả hai cùng nhau kiến tạo nên diện mạo văn hóa rực rỡ của thủ đô nước Áo.